فتح مكه پايان قدرت سياسى مشركان در حجاز پس از گذشت بيست و دو ماه از پيمان حديبيه ، با نقض عهدى كه از سوى قريشيان صورت گرفت ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مصمم شد تا كار مكه را يكسره كرده به حاكميت سياسى شرك پايان دهد . از پيش از اسلام ، قبيلهء خزاعه پيمانى با عبد المطلب داشت كه پيوند آنان را با بنى هاشم مستحكم كرده « 1 » و همانطور كه گذشت ، به همان دليل ، خزاعيان چشمان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در مكه و اطراف آن بودند . از سوى ديگر قبيلهء خزاعه با قبيلهء بنوبكر بن عبدمنات دشمنى داشت و پيش از آمدن اسلام نزاعهايى ميان آنان برپا بود . مطرح شدن مسألهء اسلام ، آنان را از توجه به درگيريهايشان بازداشت تا آن كه پيمان حديبيه پيش آمد . گذشت كه از جمله اصول معاهدهء مزبور ، يكى آن بود كه قبايل در بستن پيمان با هر يك از دو طرف يعنى قريش و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آزاد هستند . از آنجا كه خزاعه سالهاى متمادى همپيمان بنى هاشم بود ، پس از حديبيه ، پيمان سابق خويش را تجديد كرد . بنوبكر نيز پيمانى با قريش بست . مفهوم روشن معاهدهء حديبيه آن بود كه اگر همپيمانان دو طرف با يكديگر درگير شدند ، نبايد قريش يا رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به همپيمان خود كمك برساند ، زيرا مفهوم آن اين است كه خود آنان با يكديگر سرجنگ دارند . رسم جنگهاى بين القبايلى چنين بود كه همپيمانان در يك جبهه قرار مىگرفتند . طبعاً در صورتى كه قريش يا رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در نزاع خزاعه و بنوبكر مداخله مىكردند ، اين به معناى نقض معاهدهء صلح بود . با آرام شدن اوضاع ، طوايفى از بنوبكر بر آن شدند تا بر گروهى از خزاعه حمله برند . برخى قريشيان نيز علاوه بر فرستادن سلاح ، به‌طور مخفيانه در شب و در حالى كه نقاب بر چهره زده بودند در صحنهء جنگ نيز حضور يافتند . « 2 » گفته‌اند يكى از دلايل بروز فتنه آن بود كه انَس بن زُنَيم از بنوبكر ، در شعرى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را هجو كرد و نوجوانى از خزاعه به وى اعتراض كرد و انس نيز سر وى را شكست . « 3 » جنگ بنوبكر با خزاعه زمانى روى داد كه خزاعه به هيچ وجه از آن آگاهى نداشت .

--> ( 1 ) . واقدى متن آن معاهده را آورده است ؛ ج 2 ، ص 781 ؛ او مىنويسد : رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم همان متن را تأييدكرده و آن را مبناى حلف جديد خود با خزاعه قرار دارد . ( 2 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 4 ، ص 390 ؛ المغازى ، ج 2 ، ص 783 ( 3 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 782 ؛ زمانى كه خبر هجو رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم توسط انس به آن حضرت رسيد ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خون او را هدر اعلام كردند ؛ انس مخفيانه به مدينه آمد و اشعارى در ستايش رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خواند . او در اشعار خود ، هجو آن حضرت را تكذيب كرد ؛ المغازى ، ج 2 ، صص 790 - 789